Doanh nghiệp cần biết gì về quy định bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất?

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà là nghĩa vụ của mỗi doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh trong quá trình hoạt động. Việc tuân thủ đúng các quy định về môi trường không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bị xử lý vi phạm mà còn góp phần xây dựng môi trường sản xuất an toàn, bền vững và tạo uy tín đối với khách hàng, đối tác và cộng đồng.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn đã quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc phòng ngừa, kiểm soát và xử lý các tác động đến môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

Không để hoạt động sản xuất trở thành nguồn gây ô nhiễm

Một trong những yêu cầu cơ bản đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ là phải kiểm soát các nguồn chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động.

Doanh nghiệp cần tổ chức thu gom, xử lý nước thải bảo đảm yêu cầu về môi trường; thực hiện phân loại, lưu giữ và xử lý chất thải rắn theo quy định; kiểm soát bụi, khí thải, mùi, tiếng ồn, độ rung và các yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

Đặc biệt, không được để xảy ra tình trạng xả nước thải chưa qua xử lý, xả khí thải vượt quy chuẩn hoặc để chất thải phát tán ra môi trường gây ảnh hưởng đến khu dân cư và người lao động.

Bên cạnh đó, cơ sở sản xuất phải có các biện pháp phòng ngừa và ứng phó với sự cố môi trường phù hợp với tính chất, quy mô hoạt động. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng đối với những cơ sở sử dụng hóa chất, nhiên liệu hoặc các nguyên liệu có nguy cơ gây ô nhiễm.

Doanh nghiệp cần xác định đúng nghĩa vụ về môi trường

Không phải mọi cơ sở sản xuất đều thực hiện một thủ tục môi trường giống nhau. Nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc vào loại hình hoạt động, quy mô, công suất, mức độ phát sinh chất thải và nguy cơ tác động đến môi trường.

Đối với các dự án thuộc diện phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, chủ dự án phải thực hiện đầy đủ quy trình theo quy định trước khi triển khai các hoạt động thuộc phạm vi phải đánh giá.

Đối với những dự án, cơ sở thuộc diện phải có giấy phép môi trường, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện thủ tục và bảo đảm có giấy phép trước thời điểm pháp luật yêu cầu phải có giấy phép.

Theo quy định hiện hành, thẩm quyền cấp giấy phép môi trường đã có sự điều chỉnh trong năm 2026. Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP phân quyền một số thẩm quyền cấp giấy phép môi trường cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong thời gian từ ngày 18/5/2026 đến hết ngày 28/2/2027. Vì vậy, doanh nghiệp cần căn cứ đúng loại hình, quy mô và trường hợp cụ thể để xác định cơ quan có thẩm quyền và thủ tục phải thực hiện.

Đối với trường hợp thuộc diện đăng ký môi trường, nội dung đăng ký bao gồm những thông tin cơ bản về cơ sở, loại hình sản xuất, công suất, nguyên liệu, nhiên liệu, hóa chất sử dụng, loại và khối lượng chất thải phát sinh cùng phương án thu gom, quản lý, xử lý chất thải.

Do đó, doanh nghiệp, hộ kinh doanh không nên chờ đến khi có kiểm tra mới rà soát các thủ tục về môi trường. Việc chủ động xác định nghĩa vụ ngay từ khi chuẩn bị đầu tư, mở rộng hoặc thay đổi quy mô sản xuất sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý về sau.

Quản lý chất thải phải được thực hiện ngay từ nguồn phát sinh

Trong hoạt động sản xuất, chất thải cần được quản lý ngay từ khâu phát sinh thay vì chỉ xử lý khi chuẩn bị đưa ra khỏi cơ sở.

Doanh nghiệp cần rà soát từng loại chất thải phát sinh để có phương án thu gom, phân loại, lưu giữ và xử lý phù hợp. Đối với chất thải nguy hại, việc nhận diện, lưu giữ, chuyển giao và xử lý phải thực hiện theo đúng quy định, tránh để lẫn với chất thải thông thường hoặc tự ý đổ, chôn, đốt không đúng quy định.

Đối với nước thải và khí thải, doanh nghiệp cần vận hành đúng các công trình, thiết bị xử lý đã được yêu cầu; thường xuyên kiểm tra để kịp thời phát hiện sự cố, rò rỉ hoặc tình trạng thiết bị xử lý không bảo đảm hiệu quả.

Các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường cũng có chế tài nghiêm đối với hành vi xả chất thải không qua xử lý, không xây dựng hoặc không vận hành công trình bảo vệ môi trường theo quy định.

Đặc biệt lưu ý khi mở rộng hoặc thay đổi hoạt động sản xuất

Một vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm là không phải cứ đã có hồ sơ hoặc thủ tục môi trường trước đây thì có thể tự động mở rộng mọi hoạt động sản xuất.

Khi thay đổi quy mô, công suất, công nghệ, nguyên liệu hoặc làm phát sinh thêm chất thải, doanh nghiệp cần rà soát lại các nghĩa vụ về môi trường trước khi thực hiện thay đổi.

Trong trường hợp nội dung thay đổi làm dự án, cơ sở thuộc đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường hoặc phải có giấy phép môi trường, doanh nghiệp phải thực hiện các yêu cầu tương ứng theo quy định. Đối với trường hợp thuộc diện đăng ký môi trường, khi có thay đổi nội dung đã đăng ký, chủ cơ sở cũng phải thực hiện đăng ký lại trước khi thực hiện thay đổi theo quy định.

Đây là nội dung đặc biệt quan trọng đối với các cơ sở sản xuất đang có nhu cầu tăng công suất, mở rộng nhà xưởng hoặc thay đổi dây chuyền công nghệ.

Chủ động tuân thủ để giảm chi phí và rủi ro

Tuân thủ pháp luật về môi trường không nên được nhìn nhận đơn thuần là một khoản chi phí bắt buộc. Đầu tư đúng cho hệ thống xử lý chất thải, tiết kiệm nguyên liệu, sử dụng hiệu quả năng lượng và hạn chế chất thải có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành trong dài hạn.

Mặt khác, việc thực hiện tốt trách nhiệm bảo vệ môi trường góp phần tạo dựng hình ảnh doanh nghiệp có trách nhiệm với cộng đồng, thuận lợi hơn trong hợp tác với đối tác và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Ngược lại, các hành vi vi phạm môi trường có thể dẫn đến nhiều hệ quả, từ bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả, tước quyền sử dụng giấy phép môi trường trong một số trường hợp nghiêm trọng, đến ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát những gì?

Để hạn chế rủi ro, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn cần thường xuyên tự kiểm tra một số nội dung:

Hoạt động sản xuất hiện tại có thuộc đối tượng phải đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường hay không.

Hồ sơ, giấy phép hoặc đăng ký môi trường của cơ sở còn phù hợp với quy mô, công suất và hoạt động thực tế hay không.

Nước thải, khí thải, chất thải rắn và chất thải nguy hại phát sinh đã được thu gom, phân loại, lưu giữ và xử lý đúng quy định chưa.

Các công trình, thiết bị xử lý chất thải có được vận hành thường xuyên, đúng yêu cầu hay không.

Khi mở rộng sản xuất, thay đổi công nghệ, nguyên liệu hoặc công suất, doanh nghiệp đã rà soát lại các thủ tục môi trường cần thiết hay chưa.

Phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường đã được xây dựng và sẵn sàng triển khai khi cần thiết hay chưa.

Chủ động rà soát những nội dung trên giúp doanh nghiệp nhận diện sớm những vấn đề còn thiếu, từ đó có phương án khắc phục trước khi phát sinh vi phạm.

Bảo vệ môi trường trong sản xuất không phải là việc làm thêm sau khi doanh nghiệp đã đi vào hoạt động, mà cần được tính toán ngay từ khâu đầu tư, lựa chọn công nghệ, xây dựng cơ sở và tổ chức sản xuất.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên địa bàn xã Quang Hưng, thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường vừa là trách nhiệm pháp lý, vừa là trách nhiệm đối với người lao động và cộng đồng dân cư. Mỗi cơ sở sản xuất hoạt động đúng quy định, kiểm soát tốt chất thải và chủ động phòng ngừa ô nhiễm sẽ góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.