Chung tay phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở bình đẳng giới
Bạo lực trên cơ sở giới là một trong những vấn đề xã hội cần được quan tâm, bởi không chỉ gây tổn thương về thể chất mà còn để lại những hậu quả lâu dài về tinh thần, sức khỏe, kinh tế và hạnh phúc của mỗi cá nhân, mỗi gia đình. Phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới không phải là trách nhiệm của riêng phụ nữ hay của một cơ quan, tổ chức nào mà cần sự chung tay của cả gia đình và cộng đồng.
Bạo lực trên cơ sở giới được hiểu là những hành vi gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục hoặc kinh tế đối với một người xuất phát từ sự bất bình đẳng, định kiến hoặc phân biệt về giới. Bạo lực có thể xảy ra ở gia đình, nơi làm việc, trường học, nơi công cộng và cả trên môi trường mạng.
Trong thực tế, bạo lực không chỉ biểu hiện bằng những hành vi đánh đập, gây thương tích. Những lời chửi mắng, xúc phạm, đe dọa, kiểm soát các mối quan hệ, cô lập khỏi gia đình và bạn bè, kiểm soát tiền bạc, ép buộc quan hệ tình dục, theo dõi hoặc phát tán thông tin, hình ảnh riêng tư trên mạng cũng có thể là những hành vi bạo lực gây tổn thương nghiêm trọng cho nạn nhân.
Một trong những nguyên nhân khiến bạo lực trên cơ sở giới vẫn còn tồn tại là những định kiến giới đã ăn sâu trong nhận thức của một bộ phận xã hội. Quan niệm cho rằng đàn ông phải là người quyết định mọi việc trong gia đình, phụ nữ phải cam chịu, nhẫn nhịn; hay suy nghĩ “chuyện vợ chồng, chuyện trong nhà đóng cửa bảo nhau” có thể vô tình tạo điều kiện để hành vi bạo lực kéo dài và khiến nạn nhân không dám lên tiếng.
Cần khẳng định rằng không có lý do chính đáng nào để biện minh cho bạo lực. Mâu thuẫn trong gia đình, ghen tuông, khó khăn kinh tế, sử dụng rượu bia hay những khác biệt trong quan điểm không phải là lý do để một người xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm hoặc quyền tự do của người khác.
Bình đẳng giới bắt đầu từ những điều rất gần gũi trong cuộc sống. Mỗi thành viên trong gia đình cần được tôn trọng, lắng nghe và có quyền tham gia quyết định những vấn đề liên quan đến cuộc sống chung. Việc nhà, chăm sóc con cái và trách nhiệm kinh tế cần được chia sẻ phù hợp giữa các thành viên, thay vì mặc định đó là trách nhiệm của riêng phụ nữ. Trẻ em cũng cần được giáo dục về sự tôn trọng, bình đẳng và cách nhận biết, tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy cơ bị xâm hại hoặc bạo lực.
Phòng ngừa bạo lực hiệu quả trước hết phải bắt đầu từ việc thay đổi nhận thức và hành vi. Mỗi người cần loại bỏ định kiến giới, không cổ súy cho tư tưởng “đàn ông phải mạnh mẽ, phụ nữ phải cam chịu”, không coi việc kiểm soát, ghen tuông hoặc xúc phạm người thân là biểu hiện của tình yêu hay trách nhiệm.
Trong gia đình, khi phát sinh mâu thuẫn, các thành viên cần bình tĩnh trao đổi, tôn trọng sự khác biệt và lựa chọn phương thức giải quyết không sử dụng bạo lực. Người chứng kiến hành vi bạo lực không nên thờ ơ hoặc coi đó là chuyện riêng của gia đình khác. Sự quan tâm, động viên và hỗ trợ đúng lúc có thể giúp nạn nhân mạnh dạn tìm kiếm sự bảo vệ và thoát khỏi vòng tròn bạo lực.
Đối với cộng đồng, cần xây dựng môi trường sống an toàn, thân thiện và tôn trọng bình đẳng giới; tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức về phòng, chống bạo lực; phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, tổ hòa giải ở cơ sở, nhà trường và các lực lượng chức năng trong phát hiện, hỗ trợ và xử lý các vụ việc.
Đặc biệt, trong thời đại công nghệ số, mỗi người cần nâng cao ý thức bảo vệ bản thân trên môi trường mạng. Không chia sẻ, phát tán hình ảnh, video hoặc thông tin riêng tư của người khác khi chưa được đồng ý; không sử dụng mạng xã hội để xúc phạm, đe dọa, bôi nhọ hoặc gây áp lực đối với người khác. Khi phát hiện hành vi bạo lực trên môi trường mạng, cần lưu giữ thông tin liên quan và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp thay vì tiếp tục tranh cãi hoặc đáp trả bằng những hành vi tương tự.
Khi bản thân hoặc người xung quanh có nguy cơ bị bạo lực, điều quan trọng nhất là bảo đảm an toàn cho nạn nhân. Không nên xem nhẹ những dấu hiệu đe dọa, kiểm soát hoặc hành vi bạo lực lặp đi lặp lại. Nạn nhân cần chủ động tìm đến người thân, bạn bè đáng tin cậy, chính quyền địa phương, cơ quan công an, cơ sở y tế hoặc các tổ chức có chức năng hỗ trợ để được tư vấn và bảo vệ.
Người chứng kiến hoặc biết về hành vi bạo lực cần có thái độ trách nhiệm, không đổ lỗi cho nạn nhân, không đặt câu hỏi theo hướng khiến nạn nhân cảm thấy mình là người có lỗi. Thay vào đó, cần lắng nghe, tôn trọng quyết định của nạn nhân, hỗ trợ họ tiếp cận các dịch vụ cần thiết và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi vụ việc có dấu hiệu nguy hiểm hoặc vi phạm pháp luật.
Đối với người có hành vi bạo lực, cần nhận thức rõ rằng bạo lực không phải là cách giải quyết mâu thuẫn. Mỗi người cần học cách kiểm soát cảm xúc, giao tiếp tích cực, tôn trọng quyền và nhân phẩm của người khác; đồng thời chịu trách nhiệm về hành vi của mình và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi không thể tự kiểm soát hành vi.
Phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới không chỉ nhằm bảo vệ phụ nữ và trẻ em mà hướng tới xây dựng một xã hội trong đó mọi người, bất kể giới tính, đều được tôn trọng, bảo vệ và có cơ hội phát triển bình đẳng.
Mỗi gia đình hãy bắt đầu từ việc nói không với bạo lực. Mỗi người hãy bắt đầu từ sự tôn trọng. Mỗi cộng đồng hãy chủ động phát hiện, lên tiếng và hỗ trợ những người đang bị bạo lực.
Không im lặng trước bạo lực. Không đổ lỗi cho nạn nhân. Không biện minh cho hành vi bạo lực. Chung tay xây dựng gia đình bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và một cộng đồng an toàn cho tất cả mọi người.
